SKDM Rehberi

BÖLÜM 1 — SKDM nedir? (Herkes için net tanım)

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM; AB'deki adıyla CBAM — Carbon Border Adjustment Mechanism), Avrupa Birliği'ne ithal edilen belirli ürünlerin üretimi sırasında açığa çıkan sera gazı emisyonlarını fiyatlandıran bir düzenlemedir.

Neden var? AB, kendi üreticisine Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ile karbon bedeli uyguluyor. Karbon maliyeti olmayan ülkelerden gelen ürünlerin bu maliyeti taşımadan AB pazarına girmesi "karbon kaçağı" (carbon leakage) yaratıyordu. SKDM, ithal ürünün karbonuna da bedel getirerek sağlayıcıyı eşitliyor.

Kim öder? En yaygın yanlış bilgi burada: sertifikayı Türk ihracatçı değil, AB'li ithalatçı (alıcınız) satın alır. Sizin yükümlülüğünüz ödeme değil; doğru, kanıtlanabilir ve doğrulanabilir emisyon verisi sağlamaktır. Veri vermezseniz alıcınız AB'nin varsayılan değerleriyle beyan yapar — bu değerler genellikle gerçek emisyonunuzdan yüksektir, yani alıcınızın maliyeti artar ve bu maliyet ticari ilişkinize fiyat baskısı olarak döner.

Kısa tarihçe:

• Dönem · Ne oldu
• Ekim 2023 – Aralık 2025 · Geçiş dönemi: yalnızca raporlama, ödeme yok
• 2025 (Omnibus paketi) · (AB) 2025/2083 ile sadeleştirme: 50 ton de minimis, beyan takvimi revizesi
• 1 Ocak 2026 · Kesin dönem başladı — artık gerçek sertifika maliyeti var
• Şubat 2027 · Sertifika satışları başlıyor (2026 ithalatı için)
• 30 Eylül 2027 · 2026 yılına ait ilk yıllık beyanın son günü

BÖLÜM 2 — Kapsam: Hangi ürünler, hangi kodlar?

SKDM kapsamı ürün bazında, CN kodu (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) ile belirlenir. Altı ana sektör:

Kapsam belirleme üç soruda:

1. Ürününüzün CN kodu listede mi? → Değilse SKDM zorunluluğu yok (ama bkz. Bölüm 6, Kademe B).

2. Alıcınızın AB'ye yıllık toplam kapsam-içi ithalatı 50 tonun üzerinde mi? → Altındaysa de minimis muafiyeti doğabilir (yalnız demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre).

3. Ürün AB'de üretilip geri mi dönüyor? → Bazı geri dönen ürün istisnaları vardır.

• Sektör · Örnek CN aralıkları · Tipik ürünler
• Demir & Çelik · 7201–7229, 7301–7311 · Yarı mamul, inşaat demiri, profil, boru, vida
• Alüminyum · 7601–7616 · Külçe, profil, levha, folyo, tel
• Çimento · 2523 · Portland çimentosu, klinker, aluminli çimento
• Gübre · 2808, 3102–3105 · Nitrik asit, amonyak, üre, NPK
• Elektrik · 2716 00 00 · Elektrik enerjisi
• Hidrojen · 2804 10 00 · Hidrojen gazı

BÖLÜM 3 — De minimis: 50 ton muafiyeti (Omnibus'un en kritik değişikliği)

(AB) 2025/2083 ile gelen kural: alıcınızın (ithalatçının) bir takvim yılındaki toplam kapsam-içi ithalatı 50 tonun altındaysa, o yıl için SKDM beyan ve sertifika yükümlülüğü doğmaz.

İnce noktalar:

• Eşik sevkiyat başına değil, ithalatçının yıllık toplamına bakar.
• Elektrik ve hidrojen bu muafiyetten hariçtir.
• AB bu muafiyetin kapsamdaki emisyonların ~%99'unu koruduğunu hesaplamıştır — yani küçük hacimli ihracatçı muaf, sistem büyük hacimde tam işliyor.
• "Alıcımın toplam ithalatını bilmiyorum" diyorsanız dosyanızda "bilmiyorum" seçilir; alıcı bunu kendi kayıtlarıyla teyit eder.

BÖLÜM 4 — Maliyet mekanizması: Sertifika fiyatı nasıl oluşur?

1. Fiyat kaynağı: Sertifika fiyatı, AB ETS karbon fiyatının üç aylık ortalamasına bağlanır (2026 ithalatı için; ileriki yıllarda haftalık ortalamaya geçiş öngörülür).

2. CBAM faktörü: 2026'da emisyonların yalnızca %2,5'i ücretlendirilir. AB içi üreticiye tanınan ücretsiz tahsis her yıl azaldıkça bu oran artar: 2027'de %5, 2028'de %10 ve kademeli biçimde 2034'te %100.

3. Hesap iskeleti: Sertifika maliyeti ≈ (gömülü emisyon tCO₂e) × (CBAM faktörü) × (sertifika fiyatı) − (üretim ülkesinde ödenen karbon bedeli, varsa).

4. Örnek (2026): 2.300 tCO₂e gömülü emisyon × %2,5 = 57,5 tCO₂e × ~75 € = ~4.300 € — alıcınızın üstleneceği tutar. Türkiye'de henüz ulusal karbon fiyatı olmadığından düşüm genellikle sıfırdır.

5. Zamanlama: Sertifikalar ithalat yılını izleyen Şubat'tan itibaren satın alınır; ithalatçının her çeyrekte yükümlülüğünün en az %50'si kadar sertifikayı hesabında tutması gerekir.

BÖLÜM 5 — Sizden istenen veri: resmi şablonun anatomisi

Alıcınızın size gönderdiği Excel/form, büyük olasılıkla AB'nin resmi Communication Template for Installations dosyasıdır. On katmanı:

Bubble approach nedir? Tesisinizde bir ara ürünün tamamı tek ürüne işlenmiyorsa (ör. ürettiğiniz amonyağın bir kısmını satıyor, bir kısmını nitrik aside çeviriyorsanız) her akış resmi olarak ayrı üretim süreci sayılır. Bu kural atlanırsa emisyon dağılımı yanlış hesaplanır — şablonun en sık hata yapılan yeridir.

a = b+c+d kontrolü: Dönemlik üretim miktarı (a); satışa giden (b) + tesis-içi tüketilen (c) + stok değişimi (d) toplamına eşit olmalıdır. Resmi şablonun zorunlu tutarlılık denetimidir.

• # · Katman · İçerik · Sizin için anlamı
• 1 · Tesis kimliği · Unvan, adres, UNLOCODE, iletişim · Firma kayıtlarınızdan
• 2 · Mal kategorileri (G) · CN kodu bazında ürün grupları · Satış ekibinizden
• 3 · Üretim süreçleri (P) · Her ürünün üretim hattı, bubble approach · Üretim şefinizden
• 4 · Kaynak akışları (B) · Yakıt/elektrik tüketimi, yöntem (yanma/süreç/kütle dengesi), NCV · Faturalar + sayaçlar
• 5 · Üretim seviyesi (D) · Üretim miktarı ve dağılımı; a = b+c+d kontrolü · Üretim raporları
• 6 · Öncül maddeler (E) · Gömülü emisyonu olan girdiler · Tedarikçilerinizden
• 7 · Doğrulayıcı · Akredite doğrulama kuruluşu bilgisi · Varsa sözleşmeniz
• 8 · Karbon fiyatlandırması · Üretim ülkesinde ödenen karbon bedeli · Türkiye'de genelde "yok"
• 9 · Belgeler ve kalite · Kanıt kayıtları, ölçüm yöntemi kanıtları · Arşivinizden
• 10 · Özet · Ürün bazında SEE (tCO₂e/ton) · Sistem hesaplar

BÖLÜM 7 — Doğrulama: denetime hazır olmak ne demek?

Kesin dönemde emisyon verileri akredite doğrulayıcı tarafından doğrulanır. Doğrulayıcının ilk sorduğu şey rakam değil, rakamın kanıtıdır: fatura, sayaç okuması, üretim raporu, tedarikçi yazışması.

Denetime hazır dosyanın üç şartı:

1. İzlenebilirlik: Her rakamın kaynağı kayıtlı (hangi fatura, hangi dönem, hangi yöntem).

2. Tutarlılık: Kontrol denklikleri sağlanmış (a = b+c+d; öncül madde dengeleri).

3. Bütünlük: Dosya sonradan değiştirilmemiş — mühürlü pakette SHA-256 manifestosu ile sabitlenir.

BÖLÜM 8 — Yaptırımlar ve ticari riskler

• Beyan yükümlülüğü alıcıdadır; eksik/yanlış beyanda ceza alıcıya kesilir — ancak alıcı bu riski sözleşmeyle size yansıtabilir.
• Veri sağlamayan tedarikçi için tipik sonuç: varsayılan değerle (daha pahalı) beyan → alıcıda maliyet artışı → fiyat baskısı veya tedarikçi değişimi.
• AB, 2028'e kadar kapsam genişlemesini (aşağı akım ürünler) değerlendiriyor — erken hazırlanan ihracatçı sözleşme masasında avantajlıdır.

BÖLÜM 9 — Türkiye'ye özgü notlar

• Türkiye'de ulusal karbon fiyatı henüz uygulanmıyor → sertifika maliyetinden düşüm genellikle yapılamaz.
• Gümrük Birliği SKDM'den muafiyet sağlamaz; kapsam ürün bazındadır.
• Türk ETS çalışmaları (İklim Kanunu çerçevesinde) ileride düşüm imkânı doğurabilir — dosyanızdaki "karbon fiyatlandırması" katmanı bu güncellemeye hazır tutulur.

BÖLÜM 10 — Sık sorulanlar (genişletilmiş)

S: SKDM raporunu ben mi AB'ye gönderiyorum? Hayır. Beyanı alıcınız yapar; siz doğrulanabilir veri dosyanızı alıcınıza iletirsiniz.

S: Danışman şart mı? Hayır — bu platform danışmansız tamamlanacak şekilde tasarlandı. Karmaşık tesislerde doğrulayıcınız ek belge isteyebilir.

S: Elektrik faturam yoksa ne olur? İlgili alan "eksik" kalır; sistem tedarikçinizden/EDAŞ'tan istenecek hazır talep metni üretir.

S: 50 tonun altındaysam hiçbir şey yapmam gerekmez mi? Eşik alıcınızın yıllık toplamına bakar; siz yine de dosyanızı hazır tutun — alıcınız büyürse talep anında gelir.

S: Yanlış veri girersem? Mühür öncesi her şey düzeltilebilir ve ücretsizdir. Mühür sonrası değişiklik yeni mühür gerektirir.

S: Dosyam hangi dilde? Çalışma arayüzü Türkçe; mühürlü paket resmi şablonun İngilizce alan adlarıyla da eşleniktir.